In de logica van het residuaire recht is het noodzakelijk om, om een hulp van het OCMW te ontvangen, eerst al zijn rechten op sociale uitkeringen en, indien het OCMW dat beslist, op onderhoudsplichtigen te hebben doen gelden. Vanuit een meer algemeen standpunt moet elke persoon die sociale hulp aanvraagt ook een beroep doen op alle hulp waarop hij of zij recht heeft, zelfs als dit geen invloed heeft op het bedrag van het leefloon (RI). Voorbeeld: als iemand in aanmerking komt voor een studiebeurs, moet die deze aanvragen, ook al wordt de beurs niet meegerekend in de berekening van het leefloon.
Sociale uitkeringen
Onder sociale uitkeringen verstaat men de uitkeringen waarop een begunstigde recht kan hebben op grond van de Belgische of buitenlandse sociale wetgeving: werkloosheidsuitkeringen, ziekte- en invaliditeitsuitkeringen van het ziekenfonds, een pensioen, een uitkering als persoon met een handicap, enz. Indien een recht op sociale uitkeringen een inkomen oplevert dat lager is dan het bedrag van het leefloon, kan een gedeeltelijk leefloon worden toegekend, indien de inkomenssituatie van het huishouden dat toelaat (inkomsten van een partner, huurinkomsten, enz.).
Om zijn rechten te doen gelden heeft het OCMW een informatieplicht en een plicht om te helpen wanneer de persoon dit niet zelf kan doen. Het OCMW is ook gemachtigd om op te treden in naam en ten gunste van de begunstigde (zie 8. Kan het OCMW het geld dat het mij heeft uitgekeerd terugvorderen bij derden?).
Indien nodig kan het OCMW ook een leefloon toekennen als voorschot, in afwachting van het effectief kunnen laten gelden van de bestaande rechten op sociale uitkeringen (zie 7.2.4. Wanneer het leefloon wordt toegekend als voorschot op een sociale uitkering of enig ander recht).
Onderhoudsplichtigen
Onder onderhoudsplichtigen verstaat men de personen die een onderhoudsverplichting hebben ten aanzien van een andere persoon. Deze personen zijn: de echtgenoot of echtgenote en ook de ex-echtgenoot of ex-echtgenote, de ouders (ook adoptiefouders) en de kinderen (ook adoptiekinderen).
Het OCMW kan (het gaat dus om een mogelijkheid, niet om een verplichting!) een persoon die sociale hulp aanvraagt doorverwijzen naar zijn of haar onderhoudsplichtigen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door een begunstigde door te verwijzen naar zijn ouders, op basis van artikel 203 van het Burgerlijk Wetboek.
Maar voordat het OCMW dit doet, moet het een aangepaste sociaal onderzoek uitvoeren om de bestaande en beschikbare middelen van de onderhoudsplichtigen te analyseren, hun mogelijke financiële draagkracht te beoordelen en vooral te bekijken of het wel zinvol is om hen aan te spreken. Als deze stap bijvoorbeeld een negatieve impact zou hebben op de familiale relaties of bestaande complexe familiale spanningen zou verergeren, moet het OCMW deze voorwaarde laten vallen.
Ter informatie:
Het is belangrijk een onderscheid te maken tussen twee begrippen: enerzijds de doorverwijzing naar onderhoudsplichtigen in het kader van de analyse van een aanvraag voor leefloon (RI), en anderzijds de latere terugvordering van een leefloon bij bepaalde onderhoudsplichtigen. Deze laatste procedure is bovendien slechts mogelijk onder strikte voorwaarden (zie 8.1. De terugvordering bij onderhoudsplichtigen).
